رقابت براي ورود به خدمات نظامي و دريايي بود، رقابتي كه كاملاً مخاطرهآميز بود، ولي شكست در آن موجب سرشكستگي نميشد. يكي از سياستمداران چيني عصر ما، در تأييد آزمون ميگويد.
((اين آزمونها با پر كردن مغز آدمهاي بلندپرواز در مقايسه با معلومات پوچ از شورش جلوگيري ميكرد1)).
استدلالي عجيب! از سوي ديگر، نامزدهايي كه بهترين سالهاي عمرشان را صرف بهدست آوردن چين شيه كرده بودند بيشتر احتمال داشت در جامعه ادعايي داشته باشند و در صورت نداشتن شغلي ناراضي شوند، بهويژه آنان كه تحصيلاتشان بهدرد كار ديگري جز مشاغل دولتي نميخورد. اين برگزيدگان ناراضي ممكن بود ياغي شوند و اغلب ميشدند. البته اين از صفتهاي هر نظام امتحاني، اعم از خوب يا بد است، كه نميتواند تعداد فارغالتحصيلان را با ميزان مورد نياز مطابقت دهد. اگر فارغالتحصيلان زيادي بيرون بدهد مقام اجتماعي را تنزل ميدهد و دردسرهاي بالقوه بهوجود ميآورد.
نظام امتحاني و ديوانسالاري2 ناشي از آن منحصر به چين نيست؛ در فرهنگ انگلستان و فرانسه هم چنين برجستگاني بودهاند تا ما را قادر به درك نكات خوب و بد آن سازند.
بهخاطر دشواري بسيار زياد تحصيل آثار كلاسيك چيني (حتي براي چينيان)، اين نظام در چين، بهويژه زيانآور شد. از سوي ديگر، نميتوان روحيهٴ مردمي آن را از اول تا آخر از نظر دور داشت.
نخستين امپراتوران سلسلهٴ مينگ ابداع عجيبي به اين نظام امتحاني چين افزودند.
نخستين اينان، يعني هونگ وُو (امپراتور 1366 ـ 1399)، لزوم ايجاد مدرسهاي را براي تدريس زبان مغولي و تدوين يك واژهنامهٴ چيني ـ مغولي دريافت. اين فكر توسط يونگ لو (سومين امپراتور مينگ 1403 ـ 1424)، تحقق يافت و همو بود كه با دايرةالمعارف بزرگ
يونگ لو تا تيِن نام خود را ابدي ساخت. او در سال 1407، مدرسهٴ سسو ـ ئي ـ كوان (ملل بيگانه) را براي تربيت مترجمان امور سياسي تأسيس كرد. نخست هشت زبان تدريس ميشد؛ كه عبارت بودند از مغولي، مغولي شرقي، تبتي، سانسكريتي، فارسي، اُيغوري، برمهاي، سيامي. بعداً، وقتي سلسلهٴ چئينگ در سال 1644 به اين مدرسه تجديد سازمان بخشيد، دو زبان ديگر بدانها اضافه شد، دو زبان شان يا تاي كه در مرزهاي يوننان بدانها تكلم ميشد.
1. Ball1 p. 231, 1926.
2 mandarinism. . براي توضيح واژهٴ عجيب پرتغالي ماندارَن [ mandarinكارمند عاليرتبهٴ دولتي چين در دوران امپراتوري] ¿
Yule and Burnell Hobson-Jobson ,pp. 550-552, 1903.